Annet Wood

Beeldend Kunstenaar

6de Klacht over desinformatie rond orgaandonatie in behandeling genomen door Reclame Code Commissie

13 december, 2019 - 12:27 -- Annet Wood

Aan de Reclame Code Commissie
Postbus 75684
1070 AR AMSTERDAM
e-mail info@reclamecode.nl

KLACHT,

ingediend door:

  1. Annette Wood-de Haas, en 68 medeondertekenaars

GERICHT TEGEN:
I. De Staat der Nederlanden (Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport),
gevestigd aan het Parnassusplein 5 te 2511 VX Den Haag
II. Stichting Leer Zelf Online (e-learning voor kwetsbare groepen) gevestigd aan de Oostdam 2, 3441 EM  WOERDEN Ingeschreven bij de Kamer van Koophandel onder nummer 64900673

VOORWERP VAN DE KLACHT
Website www.hoewerktorgaandonatie.nl  [1]

INLEIDING; UITGANGSPUNTEN
1. De Staat der Nederlanden voert een beleid dat er op is gericht dat mensen zich laten registreren als donor van organen nadat zij zijn overleden.  Zij voert daartoe campagnes en geeft - zelf of via gesponsorde organisaties -  voorlichting. Op 29 juni 2019 is een uitgebreide campagne van start gegaan om inwoners van Nederland  te informeren over de gevolgen van de wetswijziging die met ingang van 1 juli 2020 van kracht zal zijn. Vanaf juli 2020 zal iedere Nederlander vanaf 18 jaar in het donorregister worden opgenomen als potentiële donor op basis van de fictie dat hij daarin heeft toegestemd. Wie dat niet wil moet zelf zich laten registreren als niet-donor. Het verhogen van het donoraanbod is een doelstelling van de  Wet op Orgaandonatie [2].

2. Eerder zijn bij uw Commissie klachten ingediend tegen het gebruik door de Staat van de term ‘na overlijden”. Uw Commissie en – in hoger beroep – de Commissie van Beroep menen dat het verwarrend is om bij orgaandonatie te spreken van “na overlijden”. Bij orgaandonatie is geen sprake van overlijden van de donor naar gangbaar taalgebruik maar van overlijden volgens een specifieke invulling van het begrip ‘hersendood’ in de zin van artikel 14 lid 2 Wet op de Orgaandonatie (WOD). Bij overlijden op basis van de conform  het hersendoodprotocol vastgestelde hersendood in de zin van de WOD is sprake van ademhaling (beademing) en bloedcirculatie, aldus uw Commissie en de Commissie van Beroep. Uw Commissie heeft deze opvatting herhaald in zijn beslissing van 21 februari 2017 en daarop volgende uitspraken.

3. In de beslissingen van 8 november 2016 (dossier 2016/00445-CVB),21 februari 2017 (dossier 2016/00960), 11 augustus 2017 (dossier 2017/00354), 22 augustus 2019 (dossier 2019/00341-CVB),  en 12 september 2019 (dossiers 2019/00427 en  2019/00427A) is uitgesproken dat de reclame uitingen “na overlijden”  in strijd zijn met artikel 5 NRC en adviseert u de verweerders om niet meer op een dergelijke wijze reclame te maken

4. De  Staat trekt zich van uw beslissingen niets aan. Het Ministerie heeft samen met de Stichting Leer Zelf online een website ontwikkeld waarin de fictieve Steffie een specifieke doelgroep informeert over orgaan- en weefseldonatie. De doelgroep betreft in dit geval mensen met een verstandelijke beperking  en laaggeletterden [3], [4] en [5].

5. De uiting wordt op internet als advertentie gepromoot [6].

6. Een patiënt heeft, alvorens hij beslist of hij zich medisch wil laten behandelen, er recht op dat de arts hem informeert over de behandeling; wat houdt die behandeling in en welke risico’s zijn daaraan verbonden? We spreken dan van een “informed consent”. Wie een product koopt, heeft er recht op dat de verkoper hem goed informeert over het product. We spreken dan van de informatieplicht van de verkoper. Dat een consument/patiënt recht heeft op goede informatie, is diep verankerd in ons Nederlands recht.

7. Het vorenstaande houdt in dat mensen die (i) zich als donor laten registreren of die (ii) als naaste familie, als voogd of als bewindvoerder c.q. mentor moeten beslissen over uitname, ook goed geïnformeerd moeten zijn omtrent inhoud en reikwijdte van hun beslissing. Ook voor hen geldt de eis van het “informed consent”. De hersenen van de donor zijn niet afgestorven.

8. Wanneer het hart van een mens stopt en dus de bloedsomloop tot stilstand komt (= “klinische dood” [7]), zullen de hersenen binnen 10 á 15 minuten ook beginnen met afsterven [8]. Dan treedt de hersendood dus in ná de hartdood. Dat noemt men de “natuurlijke hersendood”.
Orgaanuitname vindt plaats
Of A:terwijl het hart nog klopt en de hersenen nog zuurstof ontvangen. De donor is dan wél al hersendood verklaard. Men spreekt dan van een “niet-natuurlijke hersendood” [9]. Omdat de hersenen pas afsterven na het stoppen van het hart en de bloedsomloop, kan men dan ook niet zeggen dat de hersenen zeker dood zijn voordat het hart stopt met kloppen [10].  De hersendood bij orgaanuitname terwijl het hart nog klopt, wordt door critici dan ook “The Invented Death” genoemd, hierna DBD-donor/donatie genoemd.
Of B: de donor is doodverklaard nadat er vijf minuten geen circulatie is geconstateerd. Echter,  deze circulatie wordt bij binnenkomst in de OK geheel of gedeeltelijk weer hersteld [11]. Dit is afhankelijk van de uit te nemen organen, hierna DCD-donor/donatie genoemd.

9. Bij een DBD-donor treedt, zo volgt uit het voorgaande, de hersendood tweemaal op (!); de eerste maal wanneer de arts de donor hersendood verklaart vóór de uitneemoperatie. Vervolgens – op de operatietafel – geeft zijn hart het op door stilstand of omdat het uitgenomen wordt waarna de hersenen geen zuurstof meer ontvangen en de (natuurlijke) hersendood optreedt.

10. Bij een DCD-donor wordt een no-touch periode  (duur van de periode dat de circulatie stil moet liggen en er geen voorwerpen in het lichaam van de donor mogen worden gestoken) van vijf minuten aangehouden waarna mag worden begonnen met de uitneemprocedure waarbij in de OK binnen luttele minuten de circulatie weer op gang is gebracht.

DE KLACHT

11. Orgaanuitneming vindt plaats nadat een arts de donor hersendood (DBD)  heeft verklaard of de dood heeft vastgesteld op basis van circulatoire criteria (DCD). In de regel gebeurt dat uitnemen zonder narcose. Er is een veelheid aan buitenlandse wetenschappelijke publicaties waarin wordt betwijfeld of zelfs bestreden dat de donor niets zou voelen van de uitneemoperatie. Hersendood en circulatoire dood zijn omstreden criteria. Het criterium voor hersendood onderhevig aan telkens wijzigende inzichten. Aan het vaststellen van de circulatoire dood is alleen als voorwaarde gesteld dat de circulatie minimaal vijf minuten stil moet hebben gelegen. Deze circulatie wordt direct hersteld in de operatiekamer. Wereldwijd worden verschillende wachttijden gehanteerd bij het vaststellen van de circulatoire dood [12].

12. Dit alles wordt door de Staat  in hun reclamecampagnes, met name in deze door ons  gewraakte uiting,  niet verteld. Er wordt in de uiting  hardnekkig verteld dat de je alleen kunt doneren als “je dood bent” - “van mensen die net dood zijn gegaan” - “iemand die dood is” - “na jouw dood” en “als je echt dood bent”.  Daarom is de campagne misleidend voor het publiek.  Deze uiting is ontwikkeld voor een publiek dat een beperkt verstandelijk vermogen heeft en vereist om die reden  een uiterst grote zorgvuldigheid in de uiting. Aan deze groep mensen moet heel goed worden uitgelegd dat er een verschil bestaat tussen normaal dood zijn en dood zijn verklaard ten behoeven van orgaandonatie. Aan de eis van het informed consent wordt niet voldaan. Gehandeld wordt in strijd met de artikel 5 (vertrouwen wordt geschaad) van de Nederlandse Reclame Code.

13. In de gewraakte site wordt niet duidelijk vermeld dat een mens alleen orgaandonor kan zijn als hij in het ziekenhuis is opgenomen. Door het bezoek aan deze site kan de indruk ontstaan dat iedereen altijd donor kan zijn na overlijden.

14. In de gewraakte site wordt niet uitgelegd dat de behandeling van een weefseldonor afwijkt van een orgaandonor. Een weefseldonor kan juist wèl thuis overlijden en is ook wèrkelijk overleden.

15. Uitneemoperaties zijn ingrijpende operaties waarbij de donor allerlei signalen kan afgeven die bij een “gewone” operatie voor de anesthesist reden zouden zijn om extra narcose toe te dienen. Zelfs is het zo dat, wanneer de donor een hartstilstand krijgt tijdens de uitneemoperatie, men probeert dat hart door massage weer aan het kloppen te krijgen. (Het gebruik van een defibrillator schijnt wel als onethisch te worden ervaren.) De uitneemoperatie en ook de handelingen die de donor ter voorbereiding daarvan ondergaat, zijn een ingrijpen in het stervensproces.

CONCLUSIE
De reclame en de voorlichting door de Staat en de Stichting Leer Zelf Online middels de uitingen op de gewraakte website is onvolledig en daarmee  misleidend en zet het publiek op het verkeerde been. Het verzoek aan uw Commissie is aan de Staat en aan de Stichting Leer Zelf Online te adviseren in hun reclame duidelijk te vermelden;

- dat orgaanuitname plaatsvindt nadat de donor voor de wet is doodverklaard waarbij geen gebruik mag worden gemaakt van de uitdrukking “na overlijden” en/of “dood zijn”.
- dat zowel “hersendood” als “circulatoire dood” begrippen zijn die in medische kringen omstreden zijn;
- dat orgaandonatie alleen kan plaatsvinden indien een patiënt in het ziekenhuis is opgenomen;
- dat weefseldonatie kan plaatsvinden door werkelijk overleden donors die ook thuis kunnen zijn overleden;
- dat bij de uitneemoperatie bij de orgaandonoren symptomen kunnen optreden die bij een “normale” operatie er op wijzen dat meer narcose moet worden toegediend;
- dat, wanneer tijdens de uitneemoperatie het hart van de orgaandonor stopt, getracht wordt het hart weer op gang te krijgen;
- dat niet ten volle kan worden uitgesloten dat de orgaandonor van de uitneemoperatie iets voelt;
- dat (i) de voorbereidende en orgaanpreserverende handelingen en (ii) de uitneemoperatie een ingrijpen in het stervensproces inhouden die tot gevolg hebben dat de orgaandonor geen natuurlijke dood kan sterven.

Berkhout, 1 december  2019

[1] 10 pagina’s van de gewraakte website

[2] Verweer brief in VWS d.d. 3-10-2016 dossier 2016/00445 Citaat: “Het verhogen van het donoraanbod is een van de doelstellingen van de Wet op orgaandonatie” waarin wordt verwezen naar de kamerstukken II 1991/1992, nr. 22 358 nr. 3 blz. 6)

[3] https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-906612 Overzicht stand van zaken communicatie d.d. 22 oktober 2019 van MinVWS

[4] Mailwisseling Comité Orgaandonatie Alert en Stichting Leer zelf online

[5] Publicatie website  leer zelf online

[6] Printscreen internet

[7] Zie E.J.O. Kompanje, “Geven en nemen”, diss. 1999 Rotterdam pag. 29.

[8] Na het stoppen van het hart kan men nog hersenactiviteit meten, zie https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28231862

[9] Zie voor dit alles Kompanje, pag. 23 e.v., pag. 29.

[10] Pagina 18 modelprotocol postmortale Orgaan en Weefseldonatie versie 9.8 jan 2018

[12] Overzicht no-touch tijden

 

Annet Wood, beeldend kunstenaar
Westeinde 256 1647ML Berkhout (NL)
+00(31)637125748
artberkhout@gmail.com

Facebook icon
Twitter icon
YouTube icon
LinkedIn icon