Annet Wood

Beeldend Kunstenaar

belangrijke informatie over orgaandonatie bij hartdood

25 oktober, 2019 - 08:45 -- Annet Wood

Orgaandonatie na de hartdood
Bijgesteld 18 december 2019

Andere benaming:
Non-heartbeating donatie, dood op basis van circulatoire gronden of DCD-donatie

De hartdood wordt vastgesteld wanneer er vijf minuten geen bloedsomloop (circulatie) meer is. Dan is de  circulatiestilstand onomkeerbaar, zo is de redenatie. Geen mens is echter werkelijk overleden op dat moment. De patiënt beschikt over levende en actieve hersenen [1]. Een bewustzijn of resterend bewustzijn kan aanwezig zijn. De patiënt kan dan nog volledig herstellen. Natuurlijk is het bij het donatieproces geen doelstelling om te reanimeren maar de bewering dat de circulatiestilstand onomkeerbaar en permanent is,  klopt niet. Spontaan herstel van de hartslag komt voor na die vijf minuten, soms tot 33 minuten na het stilvallen van de hartslag [2].
Omdat er geen zuurstofrijk bloed meer door het lichaam stroomt gaan de  organen snel achteruit. Na vijf minuten no-touch (gedurende deze periode wordt de donor voorbereid op de operatie, tijdens deze periode mogen er geen voorwerpen in het lichaam worden gestoken en mag de donor niet worden vervoerd)  wordt bij aankomst in de OK de bloedcirculatie weer hersteld. Daartoe wordt de  donor binnen 10 minuten aangesloten aan een membraan oxygenator (ECMO). De doorstroming naar de hersenen wordt zo goed mogelijk afgesloten door bijvoorbeeld ballonnetjes in de slagaderen te plaatsen [3]. Indien de afsluiting niet volkomen is sijpelt er zuurstofrijk bloed naar de hersenen wat enorme gevolgen voor de donor heeft omdat de hersenen niet kunnen afsterven. Dat dat gevaar bestaat bij gebruik van de ballonnen wordt onderkend  [4] .

Donatie op basis van de hartdood kan worden toegepast bij de volgende mensen:

  1. patiënten bij wie een reanimatiepoging wordt gestart die vervolgens in het ziekenhuis wordt afgebroken omdat de reanimatie niet succesvol is. Deze patiëntengroep komt in aanmerking voor nierdonatie in ziekenhuizen die hiervoor organisatorisch zijn ingericht. 
  2. veelal patiënten met een ernstig neurologisch beeld,  die echter niet voldoen aan de criteria voor hersendood. Ook mensen die in het geheel geen hersenletsel hebben vallen onder deze categorie.
  3. patiënten waarbij de hersendood conform het hersendoodprotocol was vastgesteld en bij wie in de voorbereidingsprocedure voor de uitname-operatie toch nog een plotselinge hartstilstand is opgetreden
  4. mensen die zichzelf als orgaandonor hebben aangemeld in samenhang met vrijwillige euthanasie

Op dit moment worden in Nederland meer donaties op basis van de hartdood uitgevoerd dan op basis van de hersendood. De hartdood procedure gaat uitgebreid worden met het oogsten van het hart, dat werd tot nog toe niet gedaan in ons land. Harten werden alleen geoogst uit mensen die hersendood waren verklaard.
In Nederland is gekozen voor een no-touch periode van vijf minuten,  in Italië neemt men 20 minuten in acht, in Zwitserland tien minuten en in Australië slechts twee minuten [5]. Er is geen sprake van hersendood na vijf minuten hartstilstand. Mogelijk beschikt de donor nog over een bewustzijn, er zijn mensen die na een succesvolle reanimatie precies kunnen vertellen wat er is gebeurd. Recentelijk verscheen een publicatie waaruit bleek dat bij een overledene dertig minuten na de hartstilstand nog hersenactiviteit werd gemeten [6]. De uitname-operatie na de hartdood geschiedt volgens het protocol zonder narcose.

Opmerking over de patiënten die onder I worden genoemd:
Indien de hartslag niet meer op gang wil komen wordt met grote spoed nagegaan of de betrokkene in medisch en juridisch opzicht een mogelijke donor is. Als dat zo is  zal zo snel mogelijk regionale doorstroming met vloeistof (perfusie) van de organen op gang worden gebracht [7].  De nieren worden preventief in het lichaam van de mogelijke donor gekoeld [8]. Op dit moment wordt deze methode in Nederland niet toegepast. Met het oog op de toekomst wordt er wel een protocol voor opgesteld dat naar verwachting in het voorjaar van 2020 zal worden gepubliceerd.

Opmerking over de patiënten die onder II worden genoemd:
Bij dit protocol gaat het om patiënten met ernstige hersenbeschadiging van wie verdere op herstel gerichte behandeling niet meer zinvol lijkt. Het verschil met de donoren die hersendood zijn verklaard conform de regels van de Overheid is dat bij deze patiënten de verwachting bestaat dat de hersendood niet (of althans niet binnen afzienbare termijn) zal intreden dan wel niet kan worden vastgesteld. Naar verwachting zullen deze patiënten evenwel spoedig overlijden als van verdere op herstel gerichte behandeling wordt afgezien en de ondersteuning van vitale functies wordt gestaakt. Deze patiënten overlijden geregisseerd, dat wil zeggen: de patiënten worden allen beademd en komen te overlijden nadat de beademing wordt afgesloten. Ook patiënten waarbij de infauste prognose (de verwachting dat een patiënt niet meer zal herstellen of een menswaardig bestaan zal kunnen leiden)  is uitgesproken en die niet beademd worden kunnen worden ingezet als donor. Daartoe worden ze overgebracht naar de IC en vervolgens geïntubeerd [9] (patiënten die onafhankelijk zijn van de beademing  worden afhankelijk van de beademing gemaakt om vervolgens te overlijden aan de swich-off). De periode tussen de switch-off en het overlijden van de patiënt wordt de agonale fase genoemd. Er is een aanzienlijke variatie in de duur van de agonale fase: soms treedt de circulatiestilstand na enkele minuten op, soms na meerdere uren of dagen. Voor de kwaliteit van de organen mag de agonale fase niet langer duren dan 1 à 2 uur. Na deze periode zal een orgaan minder of zelfs niet meer geschikt zijn voor transplantatie. Hoe lang die periode precies mag zijn, hangt af van het verloop van de agonale fase en de organen die gedoneerd worden [10]. Afhankelijk van de gemaakte afspraken vindt de swich-off plaats op IC of in de OK. In de OK wordt zo snel mogelijk de circulatie (perfusie) weer op gang gebracht  ([11] en [12]).

Opmerking over orgaandonatie in samenhang met vrijwillige euthanasie:
Orgaandonatie bij euthanasie vindt plaats volgens het protocol dat geldt voor donatie na de hartdood. Bij donatie na de hartdood wordt een periode van vijf minuten no-touch aangehouden. Daarna mag worden begonnen met de uitnameprocedure. Het enige verschil tussen de  hartdoodprocedure en de euthanasieprocedure is dat er ná het vaststellen van de dood overleg moet zijn met de forensisch arts (de forensisch arts moet in deze fase bereikbaar zijn voor overleg met de huisarts, ofwel persoonlijk ofwel telefonisch. Huisarts en forensisch arts spreken in hun vooroverleg af hoe zij direct na het overlijden contact zullen hebben voor de melding van niet-natuurlijk overlijden ten gevolge van euthanasie. Vervolgens ontvangt de forensisch-arts de daadwerkelijke melding na het overlijden) [13].

Auteur:
Annet Wood

[1] The International journal of Biothics “justifying Physician-Assited Death in Organ Donation:  (..) We agree with Rodriguez-Arias and colleagues (2011) that non-heart-beating donors have viable brain networks. This can also mediate nociception and awareness during organ procurement when general anesthesia is not administered to non-heart-beating donors.  (Nociception is het vermogen om pijn waar te nemen)

[4] https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1365-2044.2011.06858.x After death is diagnosed, the patient is promptly transferred into the operating theatre for the transplant team to start the process of organ retrieval. Large cannulae may be sited and cold non‐blood preservation fluids circulated any time after death is diagnosed. Blood‐containing fluids, which could potentially restore cerebral perfusion or restart the heart in situ, should not be used unless the cerebral circulation and coronary arteries have been completely occluded  Exclusion of the cerebral circulation requires clamping of the aortic arch, as balloon occlusion catheters are not believed to be reliable enough

[7] Kamerstuk 35161-3 punt 2 laatste alinea “zal zo snel mogelijk een zogenoemde regionale perfusie van de organen op gang worden gebracht. Dit houdt in dat een canule wordt ingebracht in de grote vaten waardoor de organen in het lichaam worden doorstroomd met perfusievloeistof of zuurstofrijk lichaamseigen bloed om ze voor beschadiging te behoeden”

[8] https://www.nierstichting.nl/professionals/projecten/normotherme-recirculatie-na-warme-ischemie-verbetering-van-de-transplantaatfunctie-door-interventies-in-schade-en-reparatiemechanismen-bij-non-heart-beating-donornieren-3396/  citaat: Niertransplantatie is de behandeling van nierfalen die de beste kwaliteit van leven biedt. De donornieren zijn afkomstig van overleden (postmortale) en levende donoren. Postmortale donornieren komen van hersendode donoren en van non-heart beating donoren (NHBD). Een NHBD overlijdt door hartstilstand. Hierop volgt een korte periode waarin de nieren niet doorbloed zijn, de warme ischemie. Vervolgens zullen de nieren in het lichaam van de donor worden gekoeld en na toestemming worden uitgenomen. Bij hersendode donoren is geen sprake van warme ischemie. Met de koeling begint de periode van koude ischemie, die duurt tot de opwarming van het orgaan voor transplantatie. Einde citaat

[9] https://www6.erasmusmc.nl/47445/5464293/5931241/674532/2253326/5852102.pdf
citaat: “Hoewel het buiten de focus van deze werkwijze ligt, is het belangrijk om te weten dat ook niet-beademde patiënten potentieel in aanmerking komen voor orgaandonatie. Het is wettelijk toegestaan om een patiënt te intuberen enkel en alleen ten behoeve van een donatieprocedure c.q. optimale preservatie van organen. Een patiënt die op de afdeling ligt en secundair achteruitgaat, waarbij de prognose als infaust wordt beschouwd, mag dus geïntubeerd worden voor een donatieprocedure. Check daarom altijd de (contra-)indicaties/ het donorregister op het moment dat er sprake is van infauste prognose, en niet pas bij overlijden”.

[10] Pagina 40/67 Modelprotocol Postmortale Orgaan en Weefseldonatie versie 1.2 april 2019

[11] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21806438 (..) In others, catheters are inserted before the declaration of death, after which extracorporeal membrane oxygenation (ECMO) is initiated in order to perfuse the organs (..)

[12] https://www.lumc.nl/over-het-lumc/nieuws/2018/oktober/extra-donororganen-perfusietechniek/

“ De methode heet normotherme regionale perfusie (NRP) en houdt in dat donororganen tijdens de uitname-operatie aangesloten worden op een circulatiesysteem. Dit gebeurt nadat de donor is gestorven na een circulatiestilstand. Het systeem pompt bloed op lichaamstemperatuur door de bloedvaten in de buikholte met daarin de potentiële donororganen. Deze methode biedt artsen de mogelijkheid organen die tot nu toe als onbruikbaar werden bestempeld alsnog te testen op kwaliteit en eventueel te transplanteren.”

 

Annet Wood, beeldend kunstenaar
Westeinde 256 1647ML Berkhout (NL)
+00(31)637125748
artberkhout@gmail.com

Facebook icon
Twitter icon
YouTube icon
LinkedIn icon