Annet Wood

Beeldend Kunstenaar

belangrijke informatie over orgaandonatie bij hartdood

25 oktober, 2019 - 08:45 -- Annet Wood

ORGAANDONATIE NA DE HARTDOOD (ook  DCD-donatie genoemd)

De hartdood wordt vastgesteld wanneer er vijf minuten geen bloedsomloop (circulatie) meer is. Dan is de  circulatiestilstand onomkeerbaar, zo is de redenatie. Geen mens is echter werkelijk overleden op dat moment. De patiënt beschikt over levende en actieve hersenen [1]. Een bewustzijn of resterend bewustzijn kan aanwezig zijn. De patiënt kan dan nog volledig herstellen. Natuurlijk is het bij het donatieproces geen doelstelling om te reanimeren maar de bewering dat de circulatiestilstand onomkeerbaar en permanent is,  klopt niet. Spontaan herstel van de hartslag komt voor na die vijf minuten, soms tot 33 minuten na het stilvallen van de hartslag [2].

Omdat er geen zuurstofrijk bloed meer door het lichaam stroomt gaan de  organen snel achteruit. Na vijf minuten no-touch (gedurende deze periode wordt de donor voorbereid op de operatie, tijdens deze periode mogen er geen voorwerpen in het lichaam worden gestoken en mag de donor niet worden vervoerd)  wordt bij aankomst in de OK de bloedcirculatie weer hersteld. Daartoe wordt de  donor binnen 10 minuten aangesloten aan een membraan oxygenator (ECMO). De doorstroming naar de hersenen wordt zo goed mogelijk afgesloten door bijvoorbeeld ballonnetjes in de slagaderen te plaatsen [3]. Indien de afsluiting niet volkomen is sijpelt er zuurstofrijk bloed naar de hersenen wat enorme gevolgen voor de donor heeft omdat de hersenen niet kunnen afsterven. Dat dat gevaar bestaat bij gebruik van de ballonnen wordt onderkend  [4] .

Orgaandonoren worden als volgt ingedeeld:
A: donoren waarbij de hersendood is vastgesteld conform de normen van het reeds afzonderlijk vastgestelde hersendoodprotocol (DBD-protocol)

B: donoren waarbij de hartdood is vastgesteld (DCD-protocol).  Het protocol hiervoor is in ontwikkeling.
Rubriek B is onder te verdelen in 3 subrubrieken

  • B 1 patiënten met een  verwachte dood op grond van circulatoire criteria (eDCD-protocol) 
  • B 2 patiënten met een onverwachte dood op grond van circulatoire criteria (uDCD-protocol) 
  • B 3 mensen die hun organen doneren in samenhang met vrijwillige euthanasie.

Op dit moment worden in Nederland meer donaties op basis van de hartdood uitgevoerd dan op basis van de hersendood. De hartdood procedure gaat uitgebreid worden met het oogsten van het hart, dat werd tot nog toe niet gedaan in ons land. Harten werden alleen geoogst uit mensen die hersendood waren verklaard.
In Nederland is gekozen voor een no-touch periode van vijf minuten,  in Italië neemt men 20 minuten in acht, in Zwitserland tien minuten en in Australië slechts twee minuten [5]. Er is geen sprake van hersendood na vijf minuten hartstilstand. Mogelijk beschikt de donor nog over een bewustzijn, er zijn mensen die na een succesvolle reanimatie precies kunnen vertellen wat er is gebeurd. Recentelijk verscheen een publicatie waaruit bleek dat bij een overledene dertig minuten na de hartstilstand nog hersenactiviteit werd gemeten [6]. De uitname-operatie na de hartdood geschiedt volgens het protocol zonder narcose.

Opmerking over de patiënten die onder B1 worden genoemd:
Indien wordt besloten tot levensbeëindiging omdat verder behandelen zinloos is, worden de machines die de patiënt in leven houden uitgezet. De patiënt moet dan binnen twee uur overlijden om  donor te worden. Na deze periode kan de patiënt alleen nog als weefseldonor worden gebruikt

Opmerking over de patiënten die onder B2 worden genoemd:
Indien de hartslag niet meer op gang wil komen wordt met grote spoed nagegaan of de betrokkene in medisch en juridisch opzicht een mogelijke donor is. Als dat zo is  zal zo snel mogelijk regionale doorstroming met vloeistof (perfusie) van de organen op gang worden gebracht [7].  De nieren worden preventief in het lichaam van de mogelijke donor gekoeld [8]. Zodra de perfusie loopt, is er tijd om de verdere procedure te plannen: aanwezigheid van de nabestaanden, overleg over toestemming voor orgaandonatie en afscheid nemen door de nabestaanden. Als er toestemming is voor het voortzetten van de donatieprocedure, zal na korte tijd de uitname-operatie worden uitgevoerd.

In Nederland is gekozen voor een no-touch periode van vijf minuten,  in Italië neemt men 20 minuten in acht, in Zwitserland tien minuten en in Australië slechts twee minuten [9]. Er is geen sprake van hersendood na vijf minuten hartstilstand. Mogelijk beschikt de donor nog over een bewustzijn, er zijn mensen die na een succesvolle reanimatie precies kunnen vertellen wat er is gebeurd. Recentelijk verscheen een publicatie waaruit bleek dat bij een overledene dertig minuten na de hartstilstand nog hersenactiviteit werd gemeten [10]. De uitname-operatie na de hartdood geschiedt volgens het protocol zonder narcose.

Opmerking over orgaandonoren B3
Orgaandonatie bij euthanasie vindt plaats volgens het protocol dat geldt voor donatie na de hartdood.. Het enige verschil tussen de  hartdoodprocedure en de euthanasieprocedure is dat er ná het vaststellen van de dood overleg moet zijn met de forensisch arts (de forensisch arts moet in deze fase bereikbaar zijn voor overleg met de huisarts, ofwel persoonlijk ofwel telefonisch. Huisarts en forensisch arts spreken in hun vooroverleg af hoe zij direct na het overlijden contact zullen hebben voor de melding van niet-natuurlijk overlijden ten gevolge van euthanasie. Vervolgens ontvangt de forensisch-arts de daadwerkelijke melding na het overlijden)

Het hartdoodprotocol is op dit moment in ontwikkeling, tot nog toe is er alleen een richtlijn voor het vaststellen van de dood na circulatiestilstand.

Annet Wood
 

Overzicht geraadpleegde bronnen:

[1] The International journal of Biothics “justifying Physician-Assited Death in Organ Donation:  (..) We agree with Rodriguez-Arias and colleagues (2011) that non-heart-beating donors have viable brain networks. This can also mediate nociception and awareness during organ procurement when general anesthesia is not administered to non-heart-beating donors.  (Nociception is het vermogen om pijn waar te nemen)

[4] https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1365-2044.2011.06858.x After death is diagnosed, the patient is promptly transferred into the operating theatre for the transplant team to start the process of organ retrieval. Large cannulae may be sited and cold non‐blood preservation fluids circulated any time after death is diagnosed. Blood‐containing fluids, which could potentially restore cerebral perfusion or restart the heart in situ, should not be used unless the cerebral circulation and coronary arteries have been completely occluded  Exclusion of the cerebral circulation requires clamping of the aortic arch, as balloon occlusion catheters are not believed to be reliable enough

[7] Kamerstuk 35161-3 punt 2 laatste alinea “zal zo snel mogelijk een zogenoemde regionale perfusie (perfusie is doorstroming - circulatie) van de organen op gang worden gebracht. Dit houdt in dat een canule (holle aansluiting)  wordt ingebracht in de grote vaten waardoor de organen in het lichaam worden doorstroomd met perfusievloeistof of zuurstofrijk lichaamseigen bloed om ze voor beschadiging te behoeden”

[8] https://www.nierstichting.nl/professionals/projecten/normotherme-recirculatie-na-warme-ischemie-verbetering-van-de-transplantaatfunctie-door-interventies-in-schade-en-reparatiemechanismen-bij-non-heart-beating-donornieren-3396/  citaat: Niertransplantatie is de behandeling van nierfalen die de beste kwaliteit van leven biedt. De donornieren zijn afkomstig van overleden (postmortale) en levende donoren. Postmortale donornieren komen van hersendode donoren en van non-heart beating donoren (NHBD). Een NHBD overlijdt door hartstilstand. Hierop volgt een korte periode waarin de nieren niet doorbloed zijn, de warme ischemie. Vervolgens zullen de nieren in het lichaam van de donor worden gekoeld en na toestemming worden uitgenomen. Bij hersendode donoren is geen sprake van warme ischemie. Met de koeling begint de periode van koude ischemie, die duurt tot de opwarming van het orgaan voor transplantatie. Einde citaat

 

Annet Wood, beeldend kunstenaar
Westeinde 256 1647ML Berkhout (NL)
+00(31)637125748
artberkhout@gmail.com

Facebook icon
Twitter icon
YouTube icon
LinkedIn icon